Lafaek News—Ahi matan mate husi dader too kalan hafoin sunu ahi lakan iha dapur be kloot laran hodi tidin sanan ho foos lata 3 hakonu ho bee habou ahi halo sasoro atu han ba kalan nian.
neon la hakmatek bainhira anin huu ho forsa maka’as soke kalen koxe malu iha tempu kalan matan la dukur iha toba fatin be nahe ho biti simples iha rai leten no hateke borus husi kalen nia leet sira ne’ebe prega ho airifas lahuk halo kalen luan hateke husi laran sai too hetan sidade Dili.
Uma simples be harii iha foho leten Fatumeta ne’ebe tutela ukun iha Zona Bairru-Pite, dook husi we-matan, tenke la’o metru atus lima too iha Fatumeta tetuk hodi kuru bee iha besi lolon be nakturuk ba rai hodi tutur fila sa’e ba foho leten.
Povu kiik sira liberta an rasik husi kiak ho mukit nia turbulensia, faan netik emar seluk nian soin hodi haknauk foos lata ida ka rua ba moris loro-loron, ema nu’udar kriatura na’i Maromak ne’ebé iha forsa no kbi’it hakarak atu moris livre husi kiak ho mukit, hakarak hela iha uma dignu hodi satan anin udan inklui iha ai-han naton atu bele hatutan moris, maibé situasaun iha familia kbiit laek Angelina garante de’it ba ai-sunu máka sosa foos haknauk hodi tahan moris to’o ohin loron.
Iha atividade kobertura lafaek news ba asuntu sosial iha terrenu hare’e direta realidade moris familia kbi’it laek Angelina Soares ho idade 40 ho nia la’en kaben Afonso Soares idade 49 iha oan nain 6, ne’ebé hela iha uma kondisaun la seguru ona, defisil tebes atu hetan osan hodi padroniza nesesidade uma laran, anesan da-daun foos hela de’it uituan iha karon laran la-auguenta ona ba moris loro-loron nian.
Oan nain 6 husi Angelina ho Afonso, feto nain tolu no mane nain tolu, ida forma ona uma kain, nain tolu máka sei hala’o estudu iha sekundariu, maibé apoiu husi familia seluk hanesan avo, tanba inan-aman kbi’it la to’o atu sustenta sira nia estudu, nain rua la eskola.
ho kondisaun moris ne’e oan primeiru naran estimadu Ameu sempre ajuda familia uma laran liu husi faan ai-sunu máka sosa foos haknauk hodi tahan moris iha tempu kalan, maibé iha loron tahan de’it ho bee mutin maske kabun ezije hahan.
Ami uma laran ne’e aat loss ha’u ho katuas oan buka ai-sunu mai mak Ameu fa’an sosa foos haknauk de’it máka ami han, dala ruma han iha kalan de’it loron hemu de’it bee,” dehan Kbi’it Laek Angelina Soares ba lafaek news iha nia rezidensia aldeia fatumeta, suku bairo pite, foin lalais ne’e.
Rezidensia atual familia kbi’it la’ek iha foho leten aldeia fatumeta, suku Bairo-pite, postu-administrativu Don Aleixo, Munisípiu Dili, ne’ebé loro-loron halo de’it atividade faan ai-sunu hodi sustenta ba nesesidade uma laran.
“Ai-sunu ne’ebé loro-loron lori ba fa’an ne’e dollar $ 6 nia folin, futun lima dollar $1, se lae ema ruma bolu nia (Domingos Soares) ba ajuda faan ema nia ai-sunu mak hetan osan, entaun mai rai hamutuk hodi hola fali foos, mina masin, masako de’it,” tenik Angelina.
Uma ne’ebé sira hela ba ho media 9×9 hari’i desde tempu Indonesia nian, kompostu husi kuartu tolu inklui sala vizita hatur meza ida maibé kuak no dodok ona, hateke husi ai-rin ne’ebé tahan uma no ripas no ai ne’ebé prega kalen ba komesa lahuk no kotu ona da-daun, husi liur hare’e ba kalen ne’ebé didin uma ne’e borus to’o kuartu laran, husi uma laran hateke sa’e ba leten borus to’o kalohan azul iha leten aas ba, iha uma leten nakonu ho fatuk hodi tahan kalen ne’ebé natureza nia siak..
Uma hari’i kleur ona, foin lalais udan no anin boot kalen monu tun hotu nemak ami lori fatuk hanehan de’it, fatuk barak iha uma leten, atu hadia maibé forsa lato’o,” nia informa ho triste.
Bainhira hare’e ba hadak hatur iha kuartu laran ne’ebé prega ho ai kabelak no tau de’it rede sprimbet sai henesan kolisaun ba sira iha oras deskansa nian, maibé sente ladukur tanba toba fatin mos la seguru atu deskansa ho hakmatek no halo isin moras liu tan, ropa kari no tara de’it uma laran tanba la iha fatin hanesan armariu atu halot ho diak.
Maske hasoru dezafius hirak ne’e, sira la tur nonok kontinua esforsu no esforsu hodi lalin ai-sunu husi uma to’o estrada bo’ot jalur 05 nian kuaze kilo metro ida, máka foin faan ba ema sira ne’ebé sei presija ai-sunu.
Liafuan ikus familia ne’e rekomenda ho ibun to’os, mata ween nakonu ba governu no mos ba Timor oan sira ne’ebé laran kamaan no fuan nakonu ho domin no soliedariedade, husu atu apoiu netik no halo kamaan ba sira nia moris ne’ebé sira infrenta, tanba durante sira esforsu mákas husi faan ai-sunu atu estabiliza kondisaun uma no nesesidade uma laran maibé susar teb-tebes.
Observasaun jornalista ekipa sosial lafaek news nota, iha uma simples ne’e laran tanis tanba kondisaun uma labele ona atu satan anin no udan bo’ot, tanba kalen ai-rin hotu la forsa ona, problema seluk mak krize aihan ba familia kbiit laek ne’e.
Jonalista : Ekipa Lafaeknews
Editór : Agapito de Deus
