Lafaek News—Xefe Estadu-Maior Jeneral F-FDTL, Major Jeneral Falur Rate Laek, hato’o sentidu profundo no laran triste boot kona-ba partida eternu husi antigu Prezidenti Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, ne’ebé durante tinan naruk sai hanesan maun-alin, kompaneiru no kamarada luta hosi ai-laran too liberdade.
Iha ninia deklarasaun, Falur dehan katak mate Lú-Olo lori tristezá boot ba família, kolega, amigu no povu Timor-Leste tomak ne’ebé hamutuk liu husi tempu luta libertasaun nasional to’o períodu independénsia no dezenvolvimentu nasaun.
“Sentimentu ida-ne’e boot tebes. Ami hamutuk husi tempu ki’ik, hamutuk durante luta iha tempu naruk nia laran no hamutuk mos iha prosesu harii nasaun. Maibé vida hanorin ita katak jerasaun ida tenke troka jerasaun ida. Ita hotu triste, maibé ita tenke simu realidade ne’e no rezpeita Maromak nia vontade,” Falur ba jornalista sira iha maktoban Francisco Guterres Lú Olo, nia rezidensia Farol Dili, tersa 23/06/2026
Durante tinan ikus sira ne’e, Lú Olo hasoru moras ne’ebé presiza tratamentu no kuidadu médiku intensivu, tuir Falur, antes Lú Olo ba halo tratamentu, sira sei iha oportunidade atu hasoru malu no ko’alia hamutuk iha ninia rezidénsia.
“Antes nia ba tratamentu, ami tur hamutuk iha nia rezidénsia. Ami koalia buat barak, nia koalia di’ak no hatudu nafatin espírito forte. Nia lao di’ak hela no hatudu hamnasa ba ami iha nia baranda. Ami hotu kontente no espera katak tratamentu ne’e sei lori rezultadu di’ak ba nia saúde.” Falur espresa
Maibé, esperansa ne’ebé iha la tuir realidade ne’ebé mosu depois. Falur admite katak notícia kona-ba mate Lú Olo sai golpe emosional ida ne’ebé todan tebes ba nia.
“Ha’u konsidera Lú Olo hanesan ha’u nia maun-alin, ha’u nia kompaneiru no ha’u nia kamarada. Iha situasaun difísil liu durante luta no vida nasional, nia hamrik besik hau. Dala barak nia besik liu hau duké hau nia família rasik.”
Falur mos revela katak iha enkontru ikus ne’ebé sira halo, tema principal la’ós kona-ba asuntu pesoál ka família, maibé kona-ba interese nasaun, seguransa no defeza Timor-Leste.
Nia esplika katak sira diskute kona-ba responsabilidade jerasaun sira ne’ebé lidera nasaun ohin atu preserva memória luta libertasaun nasional no transmite valor sira ne’ebé hetan husi sakrifísiu povu Timor-Leste ba jerasaun foun sira.
“Ami ko’alia kona-ba oinsá atu husik símbolu ida ba jerasaun foun sira. Ami hakarak atu sira hatene no komprende história luta libertasaun nasional no sakrifísiu ne’ebé halo ona ba independénsia. Legadu ida-ne’e importante atu labele repete erru sira husi pasadu.”
Tuir Falur, konversa sira entre veteranu, antigu kombatente no lideransa históricu sira la’ós kona-ba interese pesoál, maibé sempre orienta ba futuru nasaun no bem-estar povu Timor-Leste.
Nia aproveita oportunidade atu hato’o agradese ba governu, instituisaun saúde, veteranu sira, membru FRETILIN no komunidade tomak ne’ebé durante períodu moras no partida Lú Olo nian hatudu solidariedade, respeitu no apoio ba família.
Iha remata, Falur hato’o mensajen reflesaun ida kona-ba natureza moris umana, katak mate mak parte inevitável husi vida ne’ebé ema hotu tenke hasoru.
“Vida ida-ne’e temporáriu. Depois moris mak mate. Ida-ne’e dalan ne’ebé ema hotu tenke liu. Tanba ne’e, ita tenke kontinua halo servisu di’ak no kontinua moris tuir valor sira ne’ebé Lu-Olo husik ba ita hotu. Ninia legado mak ita tenke kontinua nafatin.”
Partida eternu Lú Olo husik laran moras boot ba família, kolega luta no povu Timor-Leste tomak. Maibé ba Falur Rate Laek, memória no legado husi kamarada ne’ebé acompanha nia durante luta libertasaun nasional sei moris nafatin iha história no iha laran povu Timor-Leste ba geração sira tuirmai.
Jornalista Estajiadu : Marcos X. de Brito


