Lafaek News–Segunda-feira, 25 Maiu 2026, Konfederasaun Sindikatu Timor Leste (KSTL) realiza kongresu nasional dahuluk hodi estabelese asosiasaun trballadores ekonómia informal ho tema “justisa sosial ekonómia ba traballador sira iha setór Ekonómia informal.
Prezidente KSTL, Almeiro Vilanova hateten kongresu nasionál ne’e atu kria asosiasaun ida atu sai sumbriña ba trabalhador informal atu hato’o sira nia prekupasaun ba iha nível altu iha futuru.
“Ita hare’e trabalhador Ekonómia informal durante marzinalizadu vulneral tebes ba risku ekonómia sosial, tamba akontese ekonómia infrenta problema uluk ne’e povu ne’ebé iha seitor ekonómiku. Tamba ne’e mak liu husi kongresu nasional atu fornese plataforma ba estatutu trabalhador informal rasik atu hetan rekonesimentu tamba durante trabalhador iha setor informal ema hateke la hetan la iha Lei fó protesaun legal no la iha kontratu propriu atu garante ba sira nia direitu, la iha apoiu ekonomiku atu empodera hala’o sira nia negosiu ho dignu. Tanba ne’e mak hari’i organizasaun asosiasaun atu membru hotu-hotu tau opiniaun iha asosiasaun lori aspirasaun trabalhador ne’e ba governu. prezidente KSTL Almeiro Vilanova ba jornalsita iha salaun Luz klarita Segunda 25/05/2026/.
Prezidente KSTL afirma, tuir dadu SEFOPE ne’ebé fo sai Setór informal Ekonómia iha Timor-Leste númeru bo’ot 82% no 18% deit mak iha setór formal ne’ebé mak fó servisu no hetan salariu, maibe iha setór ne’e never for survei hosi ILO iha tinan 2021 númeru setór informal 76% maibe iha tinan 2026 analiza dadus hatudu 82%.
“Tamba ne’e risku ita atu reduz Traballador iha setór informal, presiza governu fó apoiu protesaun legal ba sira inklui halo tranzisaun informal ba formal atu nune’e bele kria barak tan setór informal kontinua fó servisu ba ema barak, reduz problema desempregu iha rai-laran. Setór informal bo’ot ne’e la’os dezafiu no obstakulu maibe ne’e oportunidade ba ita atu empodera sira nia negosiu sai bo’ot bele kontribui ba dezenvolvimentu Ekonómia iha ita nia rai. ,” Nia dehan.
Iha fatin hanesan, Diretor Jéral SEFOPE, Carlito do Rosario Cabral hateten, sefope iha kna’ar ida mak atu tau servisu importante ba trbalhador no setór privadu sira atu implementa tuir Lei trabalhador númeru 4/2012, iha Lei espesial ba trabalhador iha setór privadu.
“Estatutu setór privadu oin-oin de’it, balu ita konsidera trabalhador formal no trabalador informal hotu, ho numeru bo’ot liu mak ema Sira ne’ebé servisu hanesan trabalhador informal kuaze 80%. Ne’e Ita konsidera sira servisu setór informal, nia direitu seidauk hanesan setór formal,” dehan DJ SEFOPE.
DJ Sefope ne’e realsa katak aleinde trabalhador informal, lei ba trabalhador doméstika sira bazea ba lei trabalho artigu númeru 2 alina 3 katak trabalho doméstika regula ho Lei espesial ida, tann ne’e Sefope inisia esbosu ruma oinsa estabelese Lei trabalhador domestiku sira, nune’e sira nia direitu dever hanesan trbalhador formal Sira.
“Ohin Ita rona traballador sira hamutuk iha ne’e barak liu fa’an modo, fa’an ai-maran, fa’an pulsa, fa’an nu’u, loke kioske iha estrada ninin sira-ne’e mak hosi KSTL organiza sira durante loron rua tuir kongresu atu diskuti estatutu atu hili estrutura atu nune’e asosiasaun lori sira nia lian to’o nível polítiku tau matan ba sira nia direitu ho dever hanesan traballador sira seluk,” Nia realsa.
Enkuantu SEFOPE hamutuk ho parseiru KSTL ho ILo abertura kongresu Nasional atu estabelese asosiasaun trabalhador informal no hetan partisipasaun husi kongresista husi Munisípiu Dili, Aileu no Ermera hodi hato’o sira nia preukupasaun ba polítiku sira atu foti desizaun.
Jornalista: Moises Guterres


