Lafaek News—Asosiasaun Parteira Timor Leste (APTL) hamutuk ho UNFPA iha Timor leste realiza workshop ho tema “Parteira Sira Esensial ka kritiku iha krize hotu-hotu” no diskusaun painel no mini feira espozisaun saúde nian hodi komemora loron mundial parteira iha Timor Leste.
Prezidente Asosiasaun Parteira Timor-Leste, Lidia Gomes hatete, iha tinan 2019 nasaun Timor Leste hasoru situasaun difisil Covid-19 parteira sira hamrik nafatin luta ba Inan isin rua nia saúde.
“Ita nia nasaun hasoru krize boot liu sira hosi inundasaun boota sira iha 2021 to’o dezafiu mai to’o pandemia COVID-19 – parteira sira hamriik hanesan metin, kompaixaun , no reziliénsia. Ami la hein ami atua Ami atravesa mota sira sa’e foho sira no brani atu proteje inan sira ho sira nia bebé foin moris bainhira sistema kuidadu saúde nia liu ona, iha loron mundiál parteira ida-ne’e ita fó ónra ba parteira ida-idak iha Timor-Leste no iha mundu tomak Ita-boot la’ós de’it kuidadora, ita-boot maka liña salvasaun nian. Ita-boot la’ós de’it prezente iha partu, ita-boot prezente iha momentu krize hotu-hotu, ida ne’e prova beibeik katak parteira sira esensiá iha krize hotu-hotu,” Prezidenti APTL, Lidia Gomes ba jornalista sra iha salaun City 8, Manleuana sesta 09/05/2025/.
Iha fatin hanesan reprezentante UNFPA ba Timor-Leste Navchaa Suren hateten, UNFPA Timor Leste prontu nafatin servisu hamutuk ho Ministeriu Saúde atu hametin area edukasaun parteira nian.
“Bainhira ita selebra Loron Mundiál Parteira nian, ita fó ónra ba serbisu parteira sira nian ba salva-vida ne’ebé maka sai hanesan kuidadu-na’in sira iha liña oin hodi salvaguarda saúde inan no kosok-oan nian, no atór krítiku sira durante situasaun dezenvolvimentu no umanitáriu sira”.
Iha UNFPA Timor-Leste, ami orgullu bele hamriik iha parteira sira nia sorin, no servisu iha parseria besik ho Ministériu Saúde, Asosiasaun Parteira, Eskola Parteira, hamutuk ho parseiru sira seluk, hodi hametin edukasaun no servisus parteira nian iha rai laran.”
Iha Timor-Leste, parteira sira sai sentrál hodi presta servisu esensiál saúde inan no labarik nian, partikularmente iha komunidade rurál no susar atu alkansa. Ho apoiu hosi parseiru sira hanesan UNFPA, parteira sira hetan formasaun la’ós de’it iha kuidadu antenatal no pós-natal maibé mós iha kuidadu emerjénsia obstetriku no neonatal (EmONC), planeamentu familiár, no resposta setór saúde nian ba violénsia bazeia ba jéneru, inklui Pakote Servisu Inisiál Mínimu (MISP) ba saúde reprodutiva iha emerjénsia sira.
Fatin hanesan, vise Ministru Saúde ba Operasionalizasaun Ospitál, Flávio Brandão Mendes de Araújo hatutan, parteira iha Timor Leste sai eroi ba Inan sira, tamba la’os de’it atu hamenus mortalidade Inan nian maibe atu alkansa meta saúde iha nasaun Timor Leste.
“Parteira sira iha Timor-Leste nu’udar erói iha liña oin. Sira la’ós de’it ajuda hamenus mortalidade inan nian maibé importante tebes atu alkansa ita-nia meta saúde nasionál ne’ebé boot liu Governu nafatin iha kompromisu atu investe iha formasaun parteira nian dezenvolvimentu profisionál no hadi’a kondisaun servisus hodi garante katak inan no kosok-oan hotu-hotu hetan kuidadu ho aas liu.”dehan Nia.
Govenante ne’e akresenta, parteira sira la’os atu kuidadu saúde inan nia de’it sira, no sira mos sai edukadora defensora no lider iha saúde nian ne’ebe komunidade sira fiar, parteira sira la’ós de’it fornesedór kuidadus saúde nian sira maka edukadóra, defensora, no líder ne’ebé komunidade sira fiar Ho investimentu sira ne’ebé loos sira bele fornese to’o 90% hosi servisu esensiá ba saúde seksuál, reprodutiva, maternu no neonatál, no prevene besik dois tersus hosi mate inan no bebé foin moris nian”
Serimónia selebrasaun loron mundiál parteira ne’e marka prezensa husi Vise Primeiro Ministro, Mariano Assanami Sabino, Vise Ministru Saúde ba Operasionalizasaun Ospital Flavio Brandao Mendes de Araujo reprezentante ajénsia internasional sira hanesan Unicef, OMS, DFAT PHD, MSTL, Hamnasa, Frontline MSTL Belun, Fundasaun Alola no estudante departementu parteira husi UNTL no ISC.
Jornalista : Moises Guterres




