Lafaek News—Idade 72 ona, idade ne’ebé tuur no deskansa de’it iha uma, la merese ona atu ba halo servisu todan sá tan tutur foin ba merkadu hodi fan hadau malu ho negosiante seluk iha merkadu, maibé hanoin de’it ba oan sira nia futur, idade la sai bareira hodi buka osan.
Maske idade ne’ebé avansadu, maibé kakutak fokus aproveita fan folin husi suku Aituto ba merkadu Maubisse, fan modo tahan (produtu lokál), buka osan prepara oan nia futuru ho matenek ne’ebé di’ak hodi servisu hadia Timor Leste nia dezenvolvimentu ba povu tomak.
Situasaun ne’e, refleta ba avo faluk Amelia Brites idade 72 ona, orijen husi suku Aituto, postu administrativu Maubisse, munisípiu Ainaru, la preukupa ho nia idade, esforsu nafatin la sente kole, tanba Timor presiza ema matenek ba aban bainrua hodi serbi povu.
“ Ha’u, tinan 72 ona, tinan ne’ebé boot no ba bebeik ona ha’u ferik ona ne’ebe labele la’o, maibé ha’u nafatin iha forsa hodi la’o ba fan sasan hirak ne’e hodi sustenta familia uma laran no oan sira nia eskola,” lia-fuan osan mean husi faluk Amelia Brites.
Faluk ne’e iha oan hamutuk nain hotu, feto nain haat, mane nain tolu, hafoin nia fuan sorin (kaben) husik hela nia ho nain hitu ne’e tinan hirak liu ba kotuk, nune’e inan faluk ne’e mak sai hanesan xefe família hodi buka osan sustenta uma laran no buka osan selu oan nia eskola.
“Ha’u nia oan nain 7, mane 3 feto 4, Ha’u nia katuas oan mate tiha ona agora halo tinan 9 ona, maske nune’e ha’u nafatin iha forsa hodi lao ba oin fan sasan sira hanesan ne’e iha merkadu atu ema sosa, ha’u lori osan sira ne’e hodi sosa fali ha’u nia hahán uma laran, ha’u nia presija no mós bele selu oan sira nia eskola,” dehan Inan Faluk ne’e Iha Mekadu Postu Administrativu Maubisse.
Modo folin hirak ne’ebé, avo ferik faluk ne’e fan, lori nia osan rasik mak sosa tutan husi ema seluk hodi fan fila-fali, hanesan liis-mean ho liis-mutin, sentavu 50, fehuk ropa balde ida 2. dolar, derok sentavu 50, Hás ho folin dolar ida , inklui ho modo tahan futun ida sentavu 50.
“Ha’u nia sasan sira ne’ebe ha’u fan laos ha’u nian rasik maibé ha’u sosa fali iha ema seluk ne’be mai fan iha merkadu ne’e no osan ne’ebe uza lori sosa sasan sira ne’e ha’u fan osan rasik sosa hanesan liis, Fehuk ropa, Derok, Hás ho modo tahan sira seluk tan,” faluk Amelia haktuir.
Iha sorin seluk, negosiante merkadu Maubisse, Lucas Mendonça haktuir, avó faluk Amelia fila-liman kleur ona, nia idade tuan ona (72), ema ferik de’it sei buka osan hanesan ne’e, avó hatudu ezemplu ba ema seluk atu labele baruk buka osan.
“Ha’u haree avó Amelia ne’e, ha’u hanoin tebes, tuir lolos ema idade boot ona, tuur iha fatin de’it, maibé nia esforsu buka moris, ita iha foho ne’e se ita la halo hanesan atu hetan osan hosi ne’ebé hodi selu oan sira nia eskola no sustenta uma-laran,” negosiante merkadu Maubisse ne’e haktuir.
Nia dehan, esforsu ne’ebé avó Amelia hala’o hanesan motivasaun di’ak ba maluk seluk, moris ne’e tenke halo servisu, hisik kosar hafoin hetan dolar ida ka rua, see tuur de’it iha uma sei la hetan osan, tanba osan nia dalan atu kaer iha liman, ba dahuluk tenke badinas la’o no badinas halo servisu.
“Avo Amelia hanesan ema ida hatudu ezemplu di’ak ba ita hotu oinsá mak bele servisu, ema ferik de’it sei bele buka osan, oinsá ho ita ne’ebé iha forsa sei nakonu, servisu mak hanesan,” Lucas hakotu.
Jornalista : Ireni Tael (Lian Orluli)
Editor : Agapito de Deus
