Lafaek News—Eis-Ministru Edukasaun, Juventude no Desportu, Armindo Maia hateten, deklarasaun Prezidente Repúblika José Ramos-Horta nian ne’ebé hateten kona-bá rekrutamentu profesor iha momentu ne’ebé atu tama ba eleisaun 2023 ne’e lalos.
Eis Ministru Edukasaun oitavu governu konstitusional hatoo asuntu ne’e liu husi konferénsia imprensa iha CCF Komoro Dili, loron 4/12/2023, hodi hatan ba deklarasaun Prezidente Repúblika José Ramos Horta nian katak oitavu governu liu Ministériu Edukasaun halo rekrutamentu professores rihun 3 iha period eleisaun 2023.
“Deklarasaun husi sua exelensia Prezidente Repúblika kona-bá rekrutamentu profesor rihun 3 Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu – MEJD halo iha periodu atu tama ba eleisaun 2023 ne’e lalos, tanba la kondis ho prosesu tomak no faktus ne’ebé iha. Nune’e ami hakarak partilla ho públiku liuhusi média informasaun ne’ebé lalos atu públiku bele hatene, tanba profesor sira nu’udar pillar sentrál edukasaun ninian,” konfirma Eis-Ministru Edukasaun, Armindo Maia, liuhusi komferensia imprensa ne’ebé hala’o iha CCF Comoro, (04/12/2023).
Klarifikasaun kona-bá prosesu rekrutamentu professores, bainhira Governu VIII hahú nia mandatu iha 2020, Ministériu Edukasaun, Juventude no Desportu hasoru problema boot tolu ne’ebé ejije atu rezolve lalais kona-bá professor voluntáriu sira.
“Bainhira ami simu mandatu Ministru Edukasaun, Juventude Desportu iha fulan-Juñu 2020, problema boot tolu kona-bá professor sira ne’ebé mai husi governasaun anterior sira ne’ebé hotu-hotu ejije ami tenke rezolve lalais, e média sira akompaña imi hotu hatene profesor voluntáriu sira ne’ebé hahú servisu voluntáriu hahú husi 2003 to’o 2020 ne’e hamutuk ita halo prosesu verifikasaun de dadus hamutuk rihun lima, atus lima ualu nolu resin ualu sira ne’ebé ejije atu pasa ba profesór kontratadu, profesór kontratadu sira ne’e hahú sira nia kontratasaun hahú husi 2014, iha momentu ne’e halo koversaun massal 2014 ne’e hamutuk profesor rihun hat atus sia rua profesionais ne’ebé ejije atu pasa ba profesór permanente,” nia dehan.
Profesór permanente sira ho progresaun salarial estagnada ka sira nia progresaun saláriu paradu, tanba lei laiha para atualizas sira niveis.
“Nune’e desde inísiu ami nia mandatu, ami esforsu maka’as atu buka solusaun ba problema sira ne’e hanesan tuir mai, Ami halo verifikasaun ba profesór voluntáriu sira hodi inisia prosesu rekrutamentu tuir vaga no orsamentu ne’ebé disponivel;
Prepara lei atu bele akomoda profesor kontratadu sira liuhusi ingresu espesial ba rejime karreira dosente. Agora dadauk sira hetan tomada de posse ne’e tanba lei ne’ebé mai prepara ne’ebé Prezidente Repúblika promulga iha 15 de Maiu no hetan publikasaun iha 30 de Maiu 2023, antes ami nia mandatu remata,
Prepara lei ba profesór permanente sira atu bele goja sira nia karreira dosente ho subsídiu ba sira nia bem-estar, Prosesu no marku importante sira, Iha tinan 2021 to’o inísiu 2022, ami halo re-verifikasaun hodi hatene dadus lolos professores voluntáriu iha territóriu Timor laran tomak;
Lansa vagatura hamutuk 2, 111, (vagatura hodi rezolve vaga disponivel 975 husi Komisaun Funsaun Públika no troka 1, 139 professores ne’ebé mate, reforma, hetan pensaun veliche, pensaun invalides no rejigna-aan;
Realiza prosesu rekrutamentu ba vaga ne’ebé iha, tuir kritéria sira mak hanesan: kualifikasaun akadémiku, antiguidade, assiduidade no tuir nesesidade eskola nian;
Durante ami nia mandatu, MEJD previstu atu rekruta profesór voluntáriu hamutuk 1,715, númeru ne’e inklui rekrutamentu ba professores 176 ba programa Eskola iha Uma. Maibé husi totál 1,715 ne’e, iha fim de mandatu ou fim de Juñu 2023, ami konsege realiza realiza kontratu de’it ba 1,440 profesor voluntáriu, la’ós hatama professores hamutuk 3000 durante eleisaun, hanesan deklarasaun ne’ebé ke iha;
Atu informa mós katak, depois de liu tiha tinan 10, pela primeira vez ami nia mandatu, ami promove alterasaun ba Estatutu Carreira Dosente hodi hametin liu tan karreira dosente, liu-liu kria kondisaun hodi fó rekoñesementu lolos ba dosente sira no promove kualidade edukasaun, Alterasaun ba Dekretu-Lei númeru 23/2010, 9 de Dezembru, Estatutu da Carreira dos Educadores de Infância e do professores do Ensino Básico e Secundário (Estatuto da Carreira Docente); Dekretu-Lei ida ne’e, hetan ona promulgasaun husi Sr. Prezidente Ramos-Horta, iha loron 15, fulan-Maiu 2023 no publika ona Jornál da Repúblika iha dia 31 de Maiu de 2023.
Alterasaun ne’e foku liu ba, hadi’a sistema ba futuru rekrutamentu dosente, liuhusi bolsa kandidatus ne’ebé sei halo pré-selesaun uluk hodi depois bainhira iha vaga mak halo xamada atu taka vaga. Prosesu ne’e espera sei asegura kapasidade atu hatan ba nesesidade eskola tuir kuadru pesoal eskola nian ho lalais liu no ho seguransa liu ba dosente no alunu sira;
Asegura direitu hosi dosente karreira sira, inklui subsídiu transporte, agora balun komesa ona simu subsídiu transporte, ne’e tanba Dekretu-Lei ne’ebé ke aprova e publika ona
Aprova ingresu espesiál ba kontratadu ho abilitasaun akadémika, ho nune’e sira integra ba karreira no iha futuru sei iha direitu ba progresaun karreira
Aprova kontratasaun ba tempu indeterminadu ba kontratu sira ne’ebé seidauk iha abilitasaun akadémika, hodi ezerse funsaun administrative, Alterasaun mós determina ho klaru eskola sei labele rekruta dosente, inklui sei labele envolve voluntáriu iha futuru.
Alende alterasaun ba Estatutu Carreira Dosente, ami mós halo alterasaun ba Dekretu-Lei importante rua no produs Dekretu-Lei foun ida mak hanesan, Alterasaun ba Dekretu-Lei númeru 07/2010 de 19 de Maiu, Rejime Jurídiku da Administração e Gestão do Sistema de Ensino Básico no Dekretu-Lei númeru 33/2011 de 3 Agostu de Maiu, Regime Jurídico da Administração e Gestão de Ensino Secundário ne’ebé konsidera nu’udar Dekretu-Lei foun ho Dekretu-Lei númeru 32/2023 de Maiu Regime Jurídico do Sistema Nacional do Ensino Básico no Dekretu-Lei númeru 33/2023 de 31 de Maiu, Regime Jurídico do Sistema Nacional de Ensino Secundário
Establese Dekretu-Lei númeru 34/2023 de 31 de Maiu aprova O Regime Jurídico do Sistema Nacional da Educação Pré-escolar e dos Programa de Educação Infantil e Procede à Segunda Alteração ao Decreto-Lei número 3/2015, de 14 de Janeiro.
Estajiada : Epifania I. Pinto
Editor : Agapito de Deus




