
Lafaek News-(Remexiu)-Eskola Bázika Filial (EBF) Lerolisa suku Asu-Mau postu administrativu Aileu, labarik sira la aproveita aprendizajen ho di’ak tanba rai halai falun netik aulas eskola hodi impede prosesu aprende loro-loron.
Koordenadór iha EBF ne’e, Antonio da Silva informa, eskola ne’e nia kondisaun grave dezde 2011 too ohin, governu laiha medida hodi normaliza kondisaun infraestrutura ne’ebé kontinua ameasa bainhira tempu udan no labarik sira aprende iha ambiente la seguru.
Preokupa ho kondisaun eskola ne’ebe grave husi tinan(2011) mai to agora tanba kondisaun ladiak afeta husi rai halai hodi fo ameasa iha ami nia eskola ne’e no sala de aula ida labele uza hodi hala’o prosesu aprendizajen tanba at no fo risku boot husi rai halai,” katak Antonio da Silva ba lafaek news iha nia kna’at fatin, tersa Tersa (26/04/22).
Edefisiu EBF Lerolisa iha aulas aprendizajen tolu (3) de’it, aulas 1 rai nadodon tama too laran nakonu iha sala laran, nune’e estudante husi primeria anu too terseira anu okupa de’it sala rua hodi aproveita estudu loro-loron.
Eskola ne’e iha sala de aula iha tolu (3) de’it no sala de aula ida agora la aproveita ona hodi hala’o prosesu aprendizajen tanba rai nakfera no sala de aula (2) ne’ebe mak agora uza hela hodi halao prosesu aprendizajen mos komesa nakfera da-daun ona,’’ dehan Antonio.

Dezde 2011 too ohin 2022, governu laiha atensaun sériu ba eskola EBF Lerolisa, maibé dalan atu solusiona mak koordenador eskola ho profesores ho inan-aman sira hola inisiativa rasik ko’alia ho autoridade suku no aldeia atu buka alternativa bele muda eskola ba harii fali ha fatin seguru.
Ami iha ona reuniaun ho lider autoridade lokal Xefe Suku Xefe Aldeia no komunidade sira no iha komunidade balu oferese ona rai kuaze hektares ida atu harii fali eskola foun tanba kondisaun eskola ne’ebe agora dadauk kondisaun grave tebes tanba rai husi okos mak halai bebeik bainhira tempu udan,’’ koordenador EBF Lerolisa haktuir.
Rezultadu husi inisitiva profesores ho inan-aman bolu malu hamutuk ba ko’alia ho autoridade lokal suku Asu-mau ikus mai iha duni rezultadu pozitivu bele hetan fali rai foun ne’ebé dook husi risku dezastre naturais atu bele rekonstrui hikas edefisiu foun ba labarik sira bele eskola ho hakmatek.
Foin dadauk sira hala’o ona enkontru ho Xefe Suku Xefe Aldeia sira aproveita ona rai ne’ebe mak komunidade balu oferese ona iha Beluru, atu muda fali sira nia eskola fatin ba iha ne’eba karik Edukasaun iha hanoin atu tau fali edifisiu foun entaun tenke tau fali iha ne’eba,’’ Antonio relata.

Eskola EBF Lerolisa ninia estudantes hamutuk 79 kompostu husi feto 39 mane 40, klasefikasaun estudante husi primeira ano too sestu ano, profesores hamutuk 4, estudante balun tenke transfere fali ba eskola sentral bázika filial Asu-Mau tanba aulas la permite.
Ikus liu koordenador EBF Lerolisa Antonio da Silva husu governu atu tau matan ba iha sira nia eskola hodi buka fatin ne’ebe hala’o atividade hakmatek, tanba alunus ne’ebe hakat ona ba kintu ano ho sestu ano, tenki la’o ho distánsia kuaze kilomtru lima (5) molok too iha sentru eskola bazika filial (EBF) Asu-Mau.
”Ha’u lori estudante sira husu governu liu husi ministériu edukasaun atu mai haree netik ami nia eskola ne’e, no husu mos ba prezidente RDTL eleitu karik hakat netik mai haree ami nia eskola ne’e, tanba labarik sira nia futuru importante, no nasaun ne’e atu dezenvolve di’ak liután presiza ema matenek,” Antonio da Silva hakotu.
iha fatin hanesan Xefe aldeia Lerolisa, Francisco Madeira, afirma kada tinan orsamentu jeral estadu boot, maibé goveru ladun tau atensaun ba eskola sira ne’ebé iha areas rural liu, eskola EBF Lerolisa ne’e at kedan dezde 2011 too ohin laiha ema ida mak mai tau matan, tanba ne’e husu governu foun mai tenke tau prioridade ba eskola hotu maibé haree mos eskola EBF sira iha areas remotas liu-liu eskola EBF Lerolisa.
”Ha’u konese eskola ne’e iha ha’u nia area, eskola ne’e rai naksobu tama too aula laran too agora seidauk hadia, ami halo ona reuniaun ho professores ho inan-aman sira atu buka alternativa harii fali edefisiu foun iha rai ne’ebé seguru atu ita nia oan sira bele eskola ho hakmatek matenek aban bainrua hadia fali ita nia rain doben ida ne’e,”afirma Xefe aldeia Lerolisa, Francisco Madeira.
iha sorin seluk, Natalino de jesus, nu’udar reprezentante inan-aman husi eskola EBF Lerolisa, husu governu atu tau prioridade ba eskola sira iha aldeia remotas, edukasaun mak importante liu, dezenvolvimentu nia xave mak edukasaun, se governu la prioridade asuntu edukasaun liu-liu infraestrutura labarik sira labele aprende ho di’ak, tanba sira mak futuru ba nasaun.
”Ami nia eskola ne’e at kleur ona, kuandu udan boot ne’e ami nia oan sira labele ba eskola, tanba tauk eskola ne’e baku fila, husu governu tau matan lalais ba eskola Lerolisa ne’e atu ami nia oan bele eskola hakmatek no bele aprende ho di’ak. Natalino de jesus hakotu.
Estajiadu : Nicolao Fernandes
Editor : Agapito de Deus




