Lafaek News--Kazu akontesimentu aldeia Rebuitudu suku Manutasi munisípiu Ainaru, komunidade ho membru grupu arte marsial KORK hanesan sai vítima ba grupu organizadu seluk ne’ebé tiru kanek membru GAM ida nia ulun kanek iha rentos iha loron 12 fulan Abril 2022 uma komunidade rua estragus inklui sentru votasaun Rebuitudu suku Manutasi.
Kronolojia husi akontesimentu ne’e, membru grupu arte marsial KORK, fila-fali husi loron sakrifius 12 Abril 2022 nian, bainhira too iha suku Manutasi area Manetilu, ema deskonesidu ida tiru membru GAM ida ulun kanek todan, maibé membru GAM hirak ne’e la’o tuir dalan loos tuir lia fuan ne’ebé mestri boot KORK hatoo ba sira katak lalika ba rona bainhira ema provoka iha dalan tanba foin hala’o sakrafisiu hotu.
Lian husi komunidade, Anamira Cardoso Marques nu’udar vítima akontesimentu ne’e hateten, nia rasik haree ho matan iha akontesimentu ne’e membru husi arte martial KORK, hala’o asaun brutalizmu hodi tuda rahun ninia inan faluk nia uma rahun husi liur too uma laran nakonu ho fatuk estraga armariu inklui estatua nain feto ida lakon no imajen Jesus nian namkari iha rai.
Ha’u lakohi husu osan ba senhor Naimori, maibé ha’u hakarak senhor Naimori mak mai hadia rasik, akontesimentu ne’e sira mai sobu ami nia uma ne’e ha’u hanoin roda kareta mak nakfera, derepente ema iha uma nakonu ona, ha’u atu taka odamatan ho janela la biban ona, alin ida moras hela ha’u lori alin moras ne’e halai sai, maibé sira baku alin ida moras todan ne’e, ha’u dehan kuitadu nia moris hela nusa mak imi baku nia, nia ne’e sala saida,’’haktuir Anamira ba jornalista sira iha Manetilu suku Manutasi Ainaru, kinta (14/04/22).
Iha akontesimentu rezulta vítima oan kiak Anamira nia uma estragus hanesan janela rua rahun, uma kakuluk kuak, kama iha kuartu laran nakonu ho fatuk, armariu halot inan faluk nia ropa baku rahun inklui oratoriu iha estatua nain feto ida lakon.
Ha’u salva tiha alin moras ne’e lori ba familia sira fila mai haree sasan uma laran rahun hotu ona, ha’u nia matawen monu, tanba ha’u nia aman foin mate seidauk too tinan ida, ami oan kiak de’it, maun KORK sira mai estraga tan ami nia sasan ne’e, kuitadu ami forsa la too atu hadia fali, osan de’it laiha, ami kiak maun KORK sira mai halo kiak tan ami, se ha’u la lori alin moras ne’e halai sai karik ama mai foti de’it mate iha uma laran, tanba maun KORK sira maun lori katana ho aidona mak tau iha ami nia kakorok,’’ katak vítima ne’e.
Iha sorin seluk, membru ida husi organizasaun KORK ne’ebé hetan tuda kanek iha fatin refere, haktuir iha momentu ne’e fila husi loron sakrifisiu ne’e, mestre boot organizasaun KORK José dos Santos Naimori Bucar rasik hatoo kedan mensajen ba membru hotu katak fila la’o ho disiplina tuir regras arte marsial ne’e nian, maibé too iha dalan Manteilu aldeia Raebutihei derepente ema tuda fatuk kona kedan nia rentos ran matan naukukun monu hela ba rai no la hatene saida mak mosu iha fatin ne’e tanba ema barak liu.
Ami la’o disiplina tuir ami nia mestre boot hateten ema hasee imi karik lalika rona, ema provoka imi karik lalika simu hasoru, ami too iha Manutasi nian ne’e, derepente sira tiru fatuk kona los hau rentos ran katik sai, entaun ha’u hakilar para lai ema tiru, entaun maluk sira hakilar kareta para ha’u mos monu tun pinsan tanba ran sai barak, sira haksoit tun husi kareta ba ne’ebé ha’u ladún hatene, polísia mai foti ha’u kaer mos ema ida autor ida tiru ha’u lori piska ne’e,’’haktuir vítima hetan tuda husi ema deskonesidu iha Manutasi.
Vítima ne’e mos haktuir, ema sira ne’ebé halo asaltu ba komunidade nia uma estragus nia rasik la hatene ona, tanba momentu ne’e ema tiru vítima monu hela iha rai ran sai barak nia la hatene see mak ba estraga komunidade uma.
Ha’u la hatene, tanba ema tiru ha’u ho fiska tiru manu nian uza fatuk tiru ha’u nia ulun parte rentos kuak, ha’u monu latan iha rai, ha’u la hatene saida mak akontese,’’katak vítima ne’e.
Iha fatin hanesan, Xefe Aldeia Rebuitudu suku Manutasi, Alipio da Cruz Araújo, hateten iha akontesimentu ne’e nia rasik laiha oin, tanba halo hela atividade iha toos, derepente simu telefone katak joven balun husi arte martial KORK foin filahusi loron sakrifisiu tuda uma rahun, rona tiha informasaun ne’e xefe aldeia halai husi toos laran mai too fatin akontesimentu hodi salva labarik sira husi situasaun perigu.
Ha’u hanesan xefe aldeia, horiseik dadersan ha’u ba toos, ferik oan iha hela uma, entaun ha’u simu telefone husi uma mai dehan uma rahun tiha ona ho sentru votasaun, ha’u dehan se mak tuda, ema sira husi KORK mak tuda, entau ha’u dehan sira fila husi sakrifisiu ne’e mai mak hodi tuda duni uma, ha’u halai sa’e husi toos mai buka kedan labarik kiik oan sira tun tiha ba rai lolo, ha’u sa’e mai estrada sira (KORK) mosu ona mai, grupu ida mai hasoru ha’u ami ko’alia, más ha’u ko’alia tuir buat ne’ebé tinan lima hanesan xefe aldeia mosu problema iha aldeia ne’e ha’u baku labarik sira entaun sira evita hotu ona problema ne’e, durante tinan 5 ne’e ha’u nia aldeia laiha krime boot ida mak ba rejista iha polísia, ha’u foin esplika hanesan ne’e ba grupu ne’e, sira dehan ita boot ukun hatene, saida mak akontese da-daun ne’e, ha’u la hatene duni, se imi hatene karik imi kaer lori mai mak ita lori ba polísia, ami ko’alia tiha hanesan ne’e, irmaun nain rua ne’e mai ami foin ko’alia, haree ba hanesan ne’e kareta ho motor hirak ba ne’e fila hotu mai para hodi serku ami, ha’u haruka tiha irmaun nain rua sees tiha, sira mai barak tebes, ha’u ko’alia ba sira, maun sira imi husu didi’ak informasaun lai, tanba ha’u la gosta buat ida asata ho tuda ema iha dalan ne’e, sira hakilar hodi dehan xefe aldeia ukun la hatene,’’ xefe aldeia ne’e haktuir.
Xefe aldeia ne’e afirma, nia parte sente triste tanba nia komunidade ne’ebé vítima ba akontresimentu ne’e ema kbiit laek, ema kiak maibé tanba saida grupu arte marsial KORK tenke ba estraga sira nia sasan, se hanoin hanesan ema mai hamutuk ho autoridade lokal autori ida tuda kanek membru KORK ne’e hodi entrega ba polísia hodi submete ba justisa.
Tuir lolos ema boot sira mak mai tau matan ba povu ida moris at ne’e, maibé sira mak mai estraga fali ema kiik no kiak sira nia sasa uma laran at hotu, husu ba lider arte marsial ne’e atu responsabiliza halalok membru sira nian hasoru ema povu kiik, ami hakarak prosesa tuir lei ne’ebé iha ona ita nasaun ne’e,’’xefe aldeia ne’e rekomenda.
iha fatin hanesan, sasin ida lakohi fi nia identididade haktuir ba lafaek news iha fatin akontesimentu katak, nia rasik haree ho matan bainhira ema deskoñesidu balu tuda kanek membru GAM KORK ne’e monu latan iha rai, tuir mai membru baral hatudu reasaun ho tensaun nervozu hodi tuda komunidade faluk Isabel Cardoso Marques nia uma too hetan estragus inklui uma ida seluk iha fali faluk Isabel nia uma sorin estragus.
”Sira foin fila husi Ainaro mai, ema barak ho kareta nadodon, entau ami iha hele mate uma ne’eba, derepente ema sira ne’e haklalak dehan, imi mak tuda ami nia ema kanek ulun rahun, imi keta halai, depois xefe aldeia nia ferik koa’lia hasoru ba maun KORK sira, maun sira ne’e atu baku tan xefe aldeia nia ferik-oan, entaun sira foti fatuk hodi tuda ferik faluk nia uma janela odamatan ho sasan sira iha uma laran rahun hotu, ema ida tuda maun sira KORK ne’e ami mos la hatene, derepente sira mai atake ami iha mate uma ne’e,”
Hatan ba kestaun ne’e, Prezidente Komisaun Organizador ba eventu sakrifisiu KORK, Amansio Magno hateten, iha akontesimentu ne’e nia parte simu duni informasaun, maibé nia rasik laiha fatin akontesimentu, tanba iha loron sakrifisu ne’e remata ema hotu fila, nia rasik fila ikus no la haree ho matan kona-ba asaltu ne’e.
Kazu ne’e tuir lolos membru KORK sira mak vítima, tanba iha ona grupu organizadu iha dalan,n maibé ha’u la haree ho matan tuir informasaun ne’ebé simu, maibé ha’u nia vise mak momentu ne’e la’o uluk ho membru sira, iha akontesimentu ne’e ami nia mestre boot too kedan iha fatin hamutuk ho seguransa hodi hakalma problema ne’e, informasaun klaru bele husu direta ba vítima ho sasin atu klarifika lolos,’’ haktuir Amansio Magno.
Observasaun lafaek news sita iha akontesimentu ne’e iha evidénsia hanesan fatuk nakonu iha kama laran, janela rua rahun monu hela iha rai, imajen Maromak nian namkari iha semente leten, armáriu halot ropa ba faluk Isabel Cardoso Marques nian rahun inklui mejiña ho kadeira nabutuk iha uma laran ho kondisaun rahun no faluk ne’e ho nia oan mane ida ho kondisaun moras evakua hela provizóriu ho família viziñu.
Enkuantu, too notisia ne’e hatun, lafaek news seidauk konfirma ho komadante PNTL munisípiu Ainaru atu bele hatene klean autor prinsipal ba kazu asaltu ne’e.
Jornalista : Agapito de Deus
Editor : Floriano Soares
