Lafaek News—Moris sempre esforsu hakarak buat hotu di’ak no kompletu ho aihan loro-loron no uma ne’ebé dingu hodi satan natureza nia siak, maibé realidade hatudu oin seluk ba familia simples Mariana Antonia da Costa ho nia laen kaben Junito do Rego, foos sosa haknauk hodi auguenta moris iha uma baraka okos.
Realidade moris ne’ebé familia kbi’it la’ek Mariana Antonia da Costa 41, ho nia kaben Junito do Rego 39 iha oan feto na’in ida Rania Antonio da Costa do Rego, hela iha aldeia Lemokari, suku Manleuana, postu-administrativu Don Aleixo, munisípiu Dili, durante ne’e hahan uma laran sira na’in tolu sosa haknauk de’it tanba esforsu sira ne’e la natoon sosa foos saka ida kotu.
Foos ami sosa haknauk de’it máka sustenta oan no auguenta moris ba loron ida rua nian,” dehan kbi’it laek Mariana Antonia ba lafaek news, foin lalais ne’e.
Nia dehan uluk nia laen kaben Junito do Rego seidauk moras rins sei servisu tuir kompania produs batako hahan uma laran lafalta, maibé agora moras rins la servisu pasensia husu ajuda ba alin no debe iha kisoke máka han.
Hahan uma laran laiha ami bin alin husu ba malu, atu husu fali ba vizinus sira tane liman laiha, atu iha ka la iha ami tur hakamatek hateke malu de’it, laiha loos ona ba foti foos saku ida iha kioske osan iha máka tau fila fali,” nia esplika.
Maske realidades moris hanesan ne’e, uma kain ida ne’e la tur nonok kontinua esforsu hili fatuk iha mota Comoro karon ida presu dollar $1 maibé iha situasasaun ida agora ema barak máka moris husi fatuk dala ruma loron ida hetan karon rua nia folin, no hili lata brikedus no hein atividade suku bainhira ema presija hanesan agora dadaun limpeza jeral iha suku laran.
Ami nia servisu máka hili fatuk iha mota, se servisu ruma iha suku máka sefe aldeia sira dehan tau naran ha’u ba hodi hetan netik $1-2, kalen aat sira ne’e la’o hetan ami tau hamutuk, osan iha ona selu ema ema nia foos no balun uza fali, ” tenik nia.
Familia simples ida ne’e la’os halerik de’it ba etu bika ida, maibé ho uma ne’ebé sira horik ba ho kondisaun laseguru tanba tinan barak ona hela de’it iha uma kloot ho medida 4×6, didin haleu kalen ne’ebé frujen ona, taka ho kalen no husi ai-rin to’o leten lahok ba dadaun susar atu satan natureza nia hirus.
Husi liur hateke hanoin ema la hela tanba uma kondisaun la seguru, bainhira hi’it ain tama ba uma laran hare’e direta, uma ne’e rasik kuartu ida, sala vizita no dapur hamutuk. Iha kuartu laran hatur kolisaun ida kuak be kuak ne’ebé fó tutan husi ema seluk máka hodi tahan isin iha deskansa nian sumasu ida nakonu ho obralan, pasta no ropa tara iha didin no kari iha raga laran hanesan faan obralan iha merkadu.
Uma ne’e ema mai hare’e hasai hela foto, buat ida laiha, ha’u terus boot ne’e natoon udan tama ne’e, nee la toba to’o loron bee tama hotu ba laran, atu toba kolisaun nahe iha rai bokon, nemáka mana fó kolisaun kama hodi toba iha leten ne’e, ami kolisaun laiha, koalia klaru ita atu subar ita nia preokupasaun mós ladun diak,” dehan ho mata ween.
Iha sala vizita no dapur hatu’ur ho meza simples ida ne’ebé produs rasik hodi rai sasan uma laran iha leten no balun rai iha okos hanesan bikan, kanuru, kaneka, foos uituan, hateke tun husi meza ain fatuk tolu ne’ebé forma (ai-matan) nakukun hanesan ema laiha, sana tasu tara tuituir didin lolon, nemáka kondisaun moris nu’udar kbi’it la’ek.
Nia hatutan tan, uma ne’ebé familia ne’e hela bainhira tempu udan ho anin bee tama nakonu rai-dodok susar atu deskansa, so tur halo de’it orasaun to’o rai loron, no nia parte husu ona ba estadu maibé to’o agora rezultadu ida laiha.
Hodi bainhira ha’u husu ne’e máka estadu ajuda karik to’o oras ne’e ha’u nia uma kalen taka metin ona, maibé laiha to’o agora,” nia imforma.
Entretantu iha observasaun jornalista lafaek news iha terrenu nota, familia kbiit laek sente orgullu bainhira hetan vizita husi lafaeknews atu hato’o sira nia lian. Klaru kondisaun real ne’ebé familia simples ida ne’e enfrenta máka ai-han loro-loron nian no uma ne’ebé sira hela ba inklui nesesidade sira seluk.
Jornalista : Pedro de Almeida
Editór : Agapito de Deus
