Lafaek News–Fundasaun Hadomi Timor (FHT) tersa (18/11/2025), realiza mini-diálogu ho Ema ho Defisiensia (EhD) kona-ba inkluzaun dijitál atu hasa’e koñesimentu iha era dijitál.
Diretor Ezekutivu Fundasaun Hadomi Timor, Nicho Linux, esplika objetivu hosi diálogu inkluzaun dijital ema ho defisiénsia sira ne’e importante tebes iha prosesu dezenvolvimentu nia laran tanba komesa husi Nasoens Unidas nian mos Timor-Leste, ratifika iha 2022 ninian kona-ba direitu ema ho defisiensia, iha konvensaun refere mos iha artigu balun ko’alia kona-ba direitu ema ho difisiensia sira ba asesu informasaun komunikasaun no teknolojia.
“Ita nia polítika Nasional objetivu dezenvolvimentu sustentavel, ko’alia kona-ba desigualidade ninian. Iha ita nia konstituisaun RDTL rasik iha artigu 21 ko’alia kona-ba ema ho defisiénsia. Sira iha direitu hanesan asesu ba informasaun no komunikasaun, Entaun ami hanoin katak durante ami nia observasaun iha prátika, iha implementasaun polítika Nasional ICT nian, iha ita nia polítika ou implementasaun dezenvolvimentu ICT, kria sistema sira, kria aplikasaun sira, dalaruma ita hare’e katak ladun asesível ba ita nia maluk difisiensia sira I bele mos asesu ka partisipa iha prosesu sira ne’e, tan ne’e hanesan iha introdusaun katak informasaun ne’ebe media sira ne’e susar tebes atu ema ho difesensia assesu, mezmu ita hakarak halo informasaun ne’e ema hotu-hotu asesu, ita la separa ema ho difesensia ka ema baibain asesu informasaun hanesan maibé realidade susar tebes ba maluk difisiensia sira atu asesu, liu-liu maluk sira labele hare’e,” Nicho Linux ba Jornalista sira iha salaun The Asian Foundation pantai kelapa Dili, /18/11/2025.
Enkuantu, Programa IT ba media, Asosiasaun Defisiensia Timor Leste, Zejuinho de Araújo hatete, diálogu ne’e diak tebes tamba atu hatene klean bareira ka obstakulu ne’ebé mak ema ho defisiénsia hasoru iha era-dijitalizasaun
“Dala barak ema ho defisiensia susar tebes atu asesu ba media online sira, oinsa ho sira nia plataforma online, asesibilidade menus tebes oinsá ema ho difisiensia matan sira hodi asesu entaun ita seidauk iha plataforma asesíve, Difisiensia matan hakarak asesu plataforma dijital maibé sira nia asesibilidade la iha entaun sira menus informasaun.iha Nasional de’it susar ona sa tán sira iha area rural, ne’e susar ba sira atu lee notisia online sira, tanne’e Timor Leste tama ona ba ASEAN husu ba Governu kria plataforma dijitalizasaun sira tenki enkaixa mos asesiblidade ema ho defisiénsia nian nune’e bele hatudu ba ASEAN katak Timor Leste bele asesu era dijitalijasaun ida ne’e “nia afirma
Iha dialogu ne’e konvida autor dezenvolvimentu hanesan Tic-Timor ne’ebé durante ne’e kria polótika Nasional lnformátika Control Technology (ICT) nian, liu-liu iha ona polótika ba iha Timor dijitá, Iha polítika hateten katak wainhira ema ruma kria sistema, kria produtu dijital ruma, tenke konsidera ema ho defisiénsia ne’ebé ho tipu oi-oin.
“Tn ne’e Fundasaun hadomi Timorkonvida PDHJ atu hato’o prespetiva no rezultadu monitorizasaun kona-ba preokupasaun ema ho defisiénsia nian, la’os de’it FHT mos konvida ditetor asuntu direitu MSSI mos ko’alia kona ba polítika governu nian ba defisiensia sira atu garante nafatin sira nia direitu hanesan ema baibain,
Tipu difisiensia ne’ebe Partisipa dialogu ne’e hanesan, difisiensia matan, difisiensia tilun, difisiensia fiziku,” nia hakotu lia.
Jornalista : Maria José de Jesus/Gracia Soares




