Lafaek News—Diretor Ezekutivu Fundasaun Hadomi Timor (FHT) Abrão Monteiro ‘Nicho Linux’ ba jornalista sira katak, presiza implementa lalais lei krime Sibernétika hodi halo balansu ba dezenvolvimentu dijital Timor-Leste, iha faktus hatudu sidadaun barak vítima ona ba AI.
“Governu planu implementa lei krime sibernétika iha Timor-Leste maske ema barak mak hasoru ona vítima kona-ba media sosial. Lei Sibernétika ne’ebé akontese iha fulan Janeiru ne’e kapas loos, ami dehan kapas tanba momentu ida ne’ebé mak pas los ho ita nia lei ne’ebé mak seidauk iha no ita eziji makaas atu lei ne’e tenke iha, iha akontesimentu uza AI halo video viral ho Deputadu no Deputada sira ne’e, ha’u hanoin ida ne’e momentu ida ne‘ebé mak buat foun katak ida ne’e hahu tenke regula ona, ne’e akontese barak ona ba ita nia sosiedade sira, sosiedade barak mak vítima ona”, Diretor Ezekutivu FHT Nicho Linux ba Jornalista iha Edifisiu The Asia Foundation Rua Praia-de-Coqueiros, Dili.
Pozisaun Hadomi Timor, presiza tebes atu iha lalais lei ne’e hodi halo balansu ba dezenvolvimentu dijital, dezenvolvimentu dijital la’és atu lori informasaun ne‘ebé pozitivu maibé més informasaun ne’ebé negativu ba konsumidor sira sira.
“Ita hakarak ne’e atu ita iha lei lalais atu halo balansu ba iha dezenvolvimentu dijital nee tanba dezenvolvimentu dijital ne’e la‘os de’‘it lori buat ne‘ebé pozitivu mai, lori buat negativu entaun atu bele evita buat negativu sira akontese barak hakarak lakon, tenke iha enkuadramentu legal ruma, ita la iha enkuadramentu legal susar tebe’tebes atu bele governa atu bele kontrola dezenvolvimentu dijital ne’ebe mak akontese,” Nia afirma.
Iha fatin hanesan, Reprezentante husi Jusmentor Akademia, Aldio José da Silva Maria hateten,Lei Krime Sibernétika ne’e hanesan nesesidade ida tanba ne‘e Governu tenke tau atensaun hodi implementa lalais lei refere tanba problema barak ona mosu tanba la iha lei ida ne‘ebé mak atu kontrola.
“Lei Sibernétika ne’e nesesidade tebes presiza tebes hanesan joven Timor oan ida ita labele hein problema boot mak ita kria lei, problema mosu ona iha online, tanba ita hatene ita iha problema barak iha hacker mos oioin de’it buat sira ne’e hotu estadu tenke tau atensaun ona, ita labele hein tan to’o problema barak mai mak ita evita no hakfodak ha’u hanoin ida ne’e presiza tau konsiderasaun”, nia dehan.
Antes ne’e, Parlamento Nasional liuhusi Bankada Congresu Nasional Rekonstrusaun Timor (CNRT), Deputadu Mateus da Cruz, ejije ba Governu Liuhusi Ministeriu Justisa atu aselera lei krime Sibernétika hodi kontrola utilizador média sosial tanba dadaun ne’e hare’e ema barak uza media social ba insulta malu hodi hatudu ezemplu ladi’ak ba labarik ki’ik sira.
Deputadu Bankada ne’e husu prosesu kona-ba lei Sibernétika nian oinsa ona tanba dadaun ne’e konsumidor sira utiliza MedSos ba buat ne’ebé pozitivu maibé uza ba buat ne’ebé negativu mak barak.
“Kona-ba Lei Sibernétika ne‘e nia prosesu to’o iha ne’ebé ona tanba lei ida ne’e desde tinan kotuk ita kestiona ninia kontinuidade mais lei ne’e nia prosesu to’o iha ne’ebé ona ita husu para Governu liuhusi Ministeriu da Justisa atu aselera prosesu ida ne’e tanba ita hare’e iha media sosial sira ne’e ita hare’e, kuaze maioria utiliza media sosial ne’e ladun diak, laos uza buat ne’ebé pozitivu ninian maibé uza hodi tolok maluk,” denan Deputadu ne’e iha PN.
Reprezentante Povu ne’e dehan dadaun ne’e media sosial ema públika buat hirak ne‘ebé la merese hodi halo joven no labarik barak mak asesu.
Jornalista: Gracia Soares
