Lafaek News—Dalan ba susesu fasil ko’alia hosi ibun, maibé susar atu sente realidade ho lalais, tanba susesu sei falun-an metin iha situasaun moruk ida nia laran, tenke ho espíritu badinas hodi destroi tiha situasaun moruk hafoim sente susesu hosi realidade.
Nakait ho Lospalos oan ida ho naran Helio dos Santos husi suku Fuiluro aldeia Loaspala Postu Administrativu Lospalos munisípiu Lautem, haktuir ninia esperiénsia wainhira sei moris iha situasaun difisil ida nia laran.

Ho pasiensia nafatin, ikus mai IX Governu liu hosi Sekretaria Estadu Formasaun Professional loke formasaun ba joven sira liu hosi programa sessional worker hosi Austrália, hosi formasaun ne’e lori Helio ba servisu iha Austrália.
“Durante ha’u nia vida ha’u eskola remata de’it iha sekundariu, iha tempu ne’eba ha’u buka servisu araska entaun ha’u tenke obriga an ho maneira rasik oinsa bele hetan oportunidade atu ba servisu iha rai liur entun, ha’u ba tuir formasaun sesional worker husi Austrália nian, iha momentu ne’ebe teste ha’u passa duni hodi bele ba servisu fulan 9 iha Australia iha 2023 iha ne’eba ha’u bele responde duni nesesidades balun ne’ebe ha’u hasoru iha ha’u nia moris no momentu ha’u fila mai Timor tanba kultura hakaas hela ami entau ha’u la konsege halo buat ruma no iha tinan 2024 ha’u ba fali no iha fulan juñu 2025 ha’u mai fali Timor ha’u bele halo netik uma mahon ida iha ha’u nia rai Loaspala,” Helio haktuir nia esperiensia ne’e iha Loaspala munisípiu Lautem.
Helio konta istória iha tempu pasadu, iha ne’ebé moris sai belun ho situasaun moruk, hela ho uma kondisaun la favorese, osan laiha no laiha kampu servisu tuir realidade iha Timor, laiha indústria atu akumula foin sa’e sira tama servisu, Helio tenke ho maneira rasik oinsa bele hakat liu situasaun moruk ne’ebe hasoru iha ninia rain.
“Ami teste iha 2019 iha munisipiu, maibé liu hosi prosesu lubuk ida no iha 2022 ami konsege ba halo treinamentu iha ETDA entaun iha tempu ne’eba sira hosi Sesional Woker rekoñese ha’u nudar kandidatu ba sesional worker hodi bele ba servisu iha Australia ha’u nia rezultadu servisu halo uma ida, no sei iha tan planu ba futuru karik posibilidade bele halo tan, tanne’e ha’u labele ko’alia lai orsida la too ba iha ita nia mehi problema,” haktuir Helio.
Wainhira, Helio fila hosi Austrália, forma kedan uma kain ketak, no kontinua servisu atu bele sustenta oan nain-3 nia future no prepara mos kondisaun di’ak inan-aman.
“Ha’u kaben nain ha’u iha oan nain tolu 3 sira sei SD hotu entau labarik sira maka sai hanesan motiva ha’u atu bele esforsu liu tan hodi bele sustenta sira nia eskola no uma laran. Ba futuru ha’u nu’udar traballador hakarak hetan nafatin oportunidade ne’e hodi bele sustenta oan sira nia future,” katak nia.
Susesu ne’ebe hetan iha ema rain la monu leet, osan ne’ebe nia simu fanu ona nia hanoin fila ba situasaun moruk ne’ebé nia hasoru iha pasadu, osan hirak ne’e uza didi’ak hodi konstrui uma foun iha Fuiloro Lospala munisípiu Lautem, hodi troka uma antes ne’ebe kondisaun la di’ak.
“Uma ne’ebe ha’u halo ho medida 12 m x 11,50 Cm. konstrusaun sei lao hela maibé depende ba ita nia fundu sei kontinua wainhira ba fali servisu ba da-toluk nian fila mai Timor,” hateten nia.
Bazeia ba kontratu hosi SEFOPE, sei kontinua servisu fulan 9 kada tinan, maibé dala ruma hare’e ba situasaun dala ruma servisu to’o de’it fulan 7 ou fulan 8 fila ona mai Timor.
“Ha’u husu ba maluk joven sira ne’ebe naran tama ona iha sistema sefope ne’e hetan ona oportunidade di’ak, tamba ne’e labele mete tan problema tuda malu, baku malu, oho malu ne’ebe la iha benefisu ba ita nia moris, iha timor ita iha inimigu ba malu maibé ba ona ema nia rain, ita nia inimigu maka sai frali ita nia familia tamba iha servisu fatin tenke iha unidade hodi serve kompaña atu sira fo konfiansa nafatin ba ita entaun ita tenke esforsu no hakas-an atu servisu ho di’ak iha ema rain,” Helio hakotu lia ho nia mensajen ikus.
Ekipa Lafaek News



