Lafaek News—Prinsípiu moris husi kbiit la’ek Jacob Fernandes katak, maske hela de’it iha uma ho kalen taka-baluk, naran katak satan netik loron, anin ho udan, no hakarak atu husu mos husu ba seloos.
Jacob Fernandes dau-daun ne’e hela iha Laletek oan ida rohan husi sidade Dili ne’ebé lokaliza iha area Tasi-Tolu. Laletek oan ne’e mak sai hanesan fatin úniku no seguru hela ho uma kalen oan ida ho medida mais o menus 5×5 ne’ebé mak durante ne’e hamahan hela Jacob Fernandes no feen kaben Marta Salsinha Pinto ho oan nain haat mane ida feto tolu ne’ebé sei kiik.
Haree ba faktus no realidade konkreta ne’ebé iha, hatudu katak, kondisaun fatin uniku ka fatin pertenente ba Jacob Fernandes ho feen kaben no oan sira hela ba risku no afetadu tebes, tamba fasil atu hamosu erosaun iha tempu udan ne’ebé serku hela ho mota oan tolu.
Maibé, hakarak ka lakoi Jacob deside tenke hela duni iha fatin ne’eba, basa laiha tan fatin seluk so uniku fatin ne’eba mak sai hanesan fatin propiu ba sira maske konsidera risku. Ida ne’e mak konsekuensia no sofrementu ne’ebé infrenta husi família mukit no kbiit laek Jacob Fernandes no feen kaben ho oan sira.
Jacob Fernandes mos husu ba estadu no governu, sebele kria planu ida ne’ebé diak no fiksu kona-ba hari uma trans ba povu mukit no kbiit laek sira ne’ebé laiha uma no hela fatin, nune’e povu mukit no kbiit laek sira bele sente dunik rezultadu husi ukun rasik an ne’e.
Dala barak ema hewai katak, bainhira tama iha faze ukun rasik an ema hotu-hotu sei hetan diretu ba moris di’ak ho dignu liu-liu povu kiik no kbiit laek sira, maibé narealidade povu kiik no mukit sira nafatin terus no hasoru hela sofrementu oi-oin iha moris lor-loron maske ukun an tinan naruk ona.
“Fatin ne’ebé ami hela ne’e ami sente risku duni mas hakarak ka lakoi ami tenke hela iha ne’e tamba laiha tan fatin seluk ba ami, kuandu tempu udan ami toba ladukur labarik sira bele toba mas ami boot tenke hader hodi kontrola no antisipa keta mosu dezastre ruma karik rekua lalais hodi bele salva an husi dezastre tamba mota oan tolu mak serku hela am. Ami hela iha fatin ne’e iha 2007 to’o agora,”informa Jacob Fernandes ho oin triste bainhira dadalia ho ekipa Lafaek News iha Aldeia foun Motor Cross Tasi-Tolu, Kinta 14/12/2023.
Enkuantu, sofrementu ne’ebé Jacob hasoru iha moris lor-loron hamutuk ho família laos deik konaba kondisaun uma no hela fatin, maibé hasoru mos obstaklu boot konaba kestaun finanseiru ne’ebé difikulta tebes ekonomia família uma laran liu-liu sustenta oan sira ne’ebé sei kiik.
Tamba ne’e, obriga Jacob ho nia feen kaben lor-loronn tenke hakletek tun sa’e foho hodi ba hili netik lata at iha lixu Tibar hodi hetan netik osan, nune’e bele hatutan is moris iha família uma laran maske ho rendimentu kiik.
Orijinalidde husi munisipiu Ermera ne’e esplika, lata at ne’ebé sira faan bainhira folin di’ak kilu ida bele to’o $ 1.00 maibé dalaruma mos ho de’it $0,50, .tamba ne’e labele sufiesiente atu responde ba nessesidade uma laran
“Ami nia moris mak hanesan ba rekolla lata at iha lixu Tibar lori mai tau hamutuk depois ami tuku hotu mak ami lori fali ba tetu hodi hetan netik osan para hola haknaok k hahan ba ami haan no ba ami nia oan, nune’e atu hetan osan husi faan lata ne’e mos terus boot tamba ami tenke hakletek tun sa’e foho ho distansia dook mais o menus kilo rua ka tolu hanesan ne’e husi uma ba fatin lixu Tibar, maibé pasiensia tamba ita nia moris mak hanesan ne’e ona,”esplika Fernandes.
Jornalista : Natalino C. Lopez
Editor : Marcos da Silva Araújo
