Lafaek News—Idoza Domingas Sarmento la asesu ba uma kbiit laek iha periodu 2024 ho razaun faluk seidauk iha kartaun hanesan Billete identidade no eleitoral ho razaun laiha ema ida mak ajuda idoza atu bele lori ba hasai eleitoral no BI.
Ho razaun ne’e, xefe aldeia Lemorana suku Dare postu Administrativu Vera-Cruz munisípiu Dili, Alice da Costa, deside atu trata uluk avo feto nia eleitoral ho BI inklui sertidaun RDTL hafoin bele asesu uma kbiit laek iha tinan 2024.

iha vizita espesial Lafaek News iha rediensia idoza (09/03/2026, haree ho matan rasik kondisaun moris avo feto faluk Domingas Sarmento nia hela fatin ne’ebé didin ho kalen ferujen no parte kakuluk taka netik ho kalen tahan 20 ne’ebé oferese hosi estudante Universidade da Paz iha tinan 2018, iha ámbitu prátika stajiu iha kampu, nune’e estudante sira aproveita tempu ne’eba halo kontribuisaun osan hodi sosa kalen taka hanesan barraka simples hodi oferese ba inan faluk ne’e atu bele helik an hosi manas no malirin.
“Uluk ne’e ha’u hela iha uma la di’ak, uma ne’e hosi estudante sira mak entrega mai ha’u,” hateten avo feto Domingas Sarmento ba Lafaek News iha 09/03/2026.
Kondisaun moris ba Avo feto faluk Domingas, hela mesak iha uma barraka oan ida ne’ebé halo hosi estudante UNPAZ iha 2018, iha uma laran laiha fasilidade hanesan haris fatin, maske nune’e inan faluk hooin midar hodi hasatan naha todan no ondas moris nian hanesan aihan bikan ida tenke hein oferese hosi vizinu hanesan nia oan feto no mane foun.
“Uluk xefe aldeia sira mai halo rejista, maibé ha’u la hatene nia rezultadu,” haktuir idoza ne’e.
Lei inan be halulik hosi ran ho rui nian, hateten nanis ona, tempu too da-daun ona atu hariku maluk sira nia haksolok hosi liberdade ida ne’ebé nia rasik sosa ho mata-wen.

Maibé, Fiar ho laran metin katak moris ne’e la mesak, faluk Domingas nia fuan metin ho ninia ortoriu simples ho inan doben Maria Virgen ne’ebé hatuur besik nia ahi matan atu bele hamulak ho nia orasaun fiar nian katak ha’u sei la mesak no ha’u sei entrega ha’u nia moris ida ne’e ba ita boot nia liman.
iha rai laletek hatur ho baraka oan ida be taka lerek ho kalen tahan 20 no didin kahur ho kalen lahuk no ferujen atu hasatan anin ho udan, maske udan ho anin atake ho tempu moruk, maibé idoza Domingas Sarmento la sente tauk no simu ho oin midar no fiar iha inan Maria Virjen iha nia oratoriu.
Avo faluk Domingas moris Hakletek hosi naha todan ida be tinan naruk, la sente domin hosi nia rai-rasiki liu-liu uma dignu atu hafalun netik nia moris iha tempu manas no malirin nian,
Identidade kompleta hosi kartaun eleitoral nian Faluk Domingas Sarmento moris iha loron 24 fulan Agusto tinan 1946, hosi Madabeno postu administrativo Laulara munisípiu Aileu, moris faluk hela iha rezidensia atual aldeia Lemorana suku Dare postu administrativu Vera Cruz munisípiu Dili.

Iha kobertura espesial ekipa Lafaek News iha terenu anota katak avo Domingas iha ona kartaun eleitoral no asesu hela osan idozu, maibé parte autoridade lokal konfirma katak idoza ne’e seidauk iha kartaun eleitoral atu trata dokumentu hirak ne’ebé bele asesu uma kbiit laek.
Maibé Xefe aldeia Lemorana Alice da Costa relata kona-ba idoza Domingas Sarmento seidauk bele hetan uma Kbiit laek tanba laiha dokumentu hanesan identidade pesoal nian kompostu, sertidaun RDTL ho BI maibé hanesan autoridade iha responsabilidade atu buka mekanizmu hodi halo tratamentu ba dokumentus legal ba avo Domingas Sarmento atu bele hetan direitu hanesan abitante ida iha aldeia Lemorana.
“Kona-ba ferik Domingas ne’e, ami ne’e servisu atu atende sira, maibé iha tempu ne’eba idoza laiha eleitoral, billete identidade, tan ne’e mak nia la hetan uma kbiit laek ne’e,” Alice da Costa Xefe aldeia Lemorana haktuir ba Lafaek News, 07/03/2026
Autoridade lokal ne’e rekonese katak baraka ne’ebé oras ne’e idoza Domingas hamahan-an da-daun, halo hosi estudante sira iha tinan 2018 too ohin loron kontinua hamahon avo faluk Domingas Sarmento.
Nia relata ba Lafaek news katak, polítika governu nian iha tempu ida agora laiha ona uma kbiit laek, maibé governu ne’e priordade liu ba bee mos, saúde no edulasaun.
“Agora governu la priordade ona uma kbiit laek ne’e, so tau prioridade ba mos, saude no edukaun inklui ho estrada,” nia tenik.

Iha sorin seluk, Xefe suku Dare postu administrativu Vera-Cruz, munisípiu Dili, Inacio dos Santos de Carvalho fo sai Katak iha suku Dare uma kain 15 mak asesu ona uma kbiit laek, maibé iha mos barak seidauk asesu, maibé nia parte hatun ona orientasaun ba xefe aldeia sira atu kontinua rekoila dadus foun ba familia vuneravel ne’ebé seidauk hetan uma diak hosi governu.
“Ba da-daun xefe aldeia sira rekoilla hela dadus ba familia vuneravel atu nune’e ita bele submete ba estadu,” nia relata.
Inácio reafirma tuir dadus ne’ebé sira halo rekoila katak iha uma vuneravel 15 mak asesu ona uma kbiit laek, maibé barak seidauk asesu, tan ne’e nia parte esforsu hamutuk ho autoridade postu administrativo Vera- Kruz nune’e bele buka solusaun ba maluk vunerável sira ne’ebé too agora seidauk asesu ba uma kbiit laek.
Ikus liu autoridade suku ne’e mos rekomenda ba governo atu tau prioridade ba ema vuneravel iha aldeia Lemorana liu liu idoza Domingas Sarmento atu bele hetan nia direitu tuir lei inan hateten.
Jornalista : Maria José de Jesus




