Lafaek News—Relasiona ho asaun protesta hosi estudante universitarius Timor Leste iha loron 15/09/2025 liga ho polítika PN sosa pradu ba deputadu 65, nune’e bankada governu kompostu husi CNRT, PD hamutuk KHUNTO (opozisaun) deside hapara sosa pradu.
Internasaun hosi bankada CNRT, PD no KHUNTO deside Parlamentu hapra sosa kareta, atu Timor Leste nafatin iha situasaun paz, unidade no amizavel hodi hakat ba oin.
Iha deklarasaun, Pozisaun Bancada Congereso Nacional Rejisténsia Timor Leste (CNRT) Partido Demokátiku (PD) no KHUNTO nian relasiona ho akizisaun kareta ba Parlamentu Nasioná hakarak esklarese ba públiku tomak kona-ba pozisaun Bancada Governu nian relasiona ho desizaun sosa kareta ba Parlamentu Nasionál Konstituisaun da Repúblika (KRDTL) fó kna’ar importante 3 ba d
eputados sira iha Parlamentu Nasionál mak hanesan:
a). Halo lei; b). halo fiskalizasaun ba aktus governativa, no c). foti desizaun politika ba Estadu no Nasaun nian.
- Estatuto dos Deputados ne’ebé aprova iha primeira-Lejislatura (tinan 2004) mak define kona-ba deputados sira tenke iha fasilidades hodi halao sira-nia misaun parlamentär, inkluindu transporte ne’ebé ho kondisaun adekuadu. 3. Bancada CNRT, PD no KHUNTO kaer ba preokupasaun deputados 65 nian iha VI Lejislatura kona-ba kondisaun kareta sira neʼebé aktual deputados sira uza hodi halao kna’ar, no husi sorin seluk mosu lamentasões sira husi parte Sekretariadu Parlamentu Nasionál kona- ba difikuldades jestaun kareta operasionál atu hátan ba nesesidades transporte ba deputados sira, nomós lamentasões kona-ba kustu ba manutensaun kareta sira ne’ebé dadaun ne’e deputados sira uza.
- Depois de halo leitura didiak ba situasaun sira ne’e maka; Bancada CNRT, PD no KHUNTO aseita atu aloka verba ba akizisaun kareta ba Parlamentu Nasionál iha OJE tinan 2025 ne’ebé aprova iha fulan Novembru tinan 2024, atu bele hatan ba situasaun ne’ebé temi ona tha pontu 2 no 3 tiha Komunikadu Imprensa ida-ne’e.
- Bancada CNRT, PD no KHUNTO konsiente katak desizaun sosa kareta la reprezenta preokupasaun públiku nian, no hare de’it ba ezijénsia deputados 65 no defikuldades neʼebé Sekretariadu PN infrenta hodi hamosu tiha preokupasaun tha públiku, no ikus mai parte seluk esplora tiha nu’udar aproveltamentu politiku hodi hamosu instabilidade ba Ita nia País. 6. Tanba-ne’e, tetu ba situasaun sira hotu, Bancada CNRT, PD no KHUNTO halo análize ba polémika sosa kareta, nomós hare katak propriu deputados balun direta no indireta esplora situasaun ne’e nu’udar aproveitamentu ida ba sira nia interese polítika partidária no grupo nian hodi instrumentallza tiha emosaun públiku hodi halo instabilidade ba ita nia rain.
Nune’e, Bancada CNRT, PD no KHUNTO deside hodi husu ba Parlamentu Nasionál atu kansela prosesu tomak kona-ba akizisaun kareta prado ba deputadu 65 iha parlamentu nasional.

Entretantu, segunda feira 15/09/2025 Estudantes universitárius Timor Leste kompostu husi UNTL, UNPAZ, UNITAL no UNDIL inklui asosiasaun ne’ebé hamutuk iha fillera sosiedade sivil, lansa demonstrasaun ho situasaun manas, nune’e ikus mai parte seguransa (oknum polisia) tenke tirus hakanek estudante nain iha fatin demonstrasaun kampus UNTL Dili Timor Leste.
Estudante sira hahú lansa demotrasaun husi 9:00, wanhira too ona oras tuku 11:06 estudante sira lori fatuk no bee aqua hahu tuda ba iha areadores palasio do governu nian hodi hamosu reasaun resposta manas hosi parte PNTL ne’ebé hala’o misaun seguransa iha eventu ne’e, nune’e Polisia tiru gas matan (Gas air mata) ba grupu hira ne’ebe hala’o demotrasaun, halo estudante sira halai namkari no rezultadu balu hetan kanek
Observasaun Lafaek News iha terenu nota demonstrasaun ne’e hetan siguransa másimu husi Polisia nasional Timor Leste no, Forsa Forsa Defesa Timor Leste FFDTL.
Jornalista : Maria J. de Jesus/Ana Maria




